Թուրքիան եւ Հայաստանը համաձայնության են եկել երկկողմ ցամաքային առեւտուր սկսելու վերաբերյալ, գրել է թուրքական T24 պարբերականը: Ինչպես տեղեկացրել է Al Monitor-ի լրագրող Էզգի Աքին, իրավիճակին ծանոթ երկու առեւտրային աղբյուրներ նշել են, որ Անկարան եւ Երեւանը համաձայնության են եկել ուղիղ ցամաքային առեւտուր սկսելու վերաբերյալ։
Այս քայլը տեղի է ունենում Անկարայի կողմից Երեւանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու ինտենսիվ ջանքերի ֆոնին՝ Հարավային Կովկասում ԱՄՆ գլխավորած տարածաշրջանային խաղաղության նախաձեռնությունների շրջանակում: Թուրքիան եւ Հայաստանը պաշտոնական դիվանագիտական հարաբերություններ չունեն, նրանց ընդհանուր սահմանը փակ է 1993-ից: Այնուամենայնիվ, 2022թ․ երկու կողմերը սկսել են կարգավորման բանակցություններ՝ սահմանը բացելու եւ դիվանագիտական կապեր հաստատելու նպատակով, նշել է պարբերականը։
Կարգավորման գործընթացի շրջանակում, Թուրքիայի՝ Հայաստանի հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Սերդար Քըլըչը եւ ՀՀ խորհրդարանի փոխնախագահ եւ Երեւանի հատուկ ներկայացուցիչ Ռուբեն Ռուբինյանը սեպտեմբերին Հայաստանում անցկացրին իրենց վեցերորդ հանդիպումը՝ նվիրված հարաբերությունների կարգավորման ջանքերին: Այս հանդիպումներից հետո Քըլըչը նոյեմբերին բանակցություններ է վարել Թուրքիայի առեւտրաարդյունաբերական պալատի եւ ապրանքային բորսաների միության (TOBB) նախագահ Ռիֆաթ Հիսարջըքլըօղլուի հետ՝ նոր համաձայնագրի տեխնիկական մանրամասները քննարկելու համար, տեղեկացրել է աղբյուրներից մեկը:
«Որոշումը կայացվել էր որոշ ժամանակ առաջ, եւ տեխնիկական աշխատանքներն արդեն ընթացքի մեջ էին»,- ասել է թուրք-հայկական բիզնեսի զարգացման խորհրդի գործադիր խորհրդի փոխնախագահ Նոյան Սոյակը։
Մինչ այժմ երկու երկրների միջեւ ցամաքային առեւտուրն իրականացվում էր Վրաստանում միջնորդ ընկերությունների միջոցով՝ կիսավերարտահանման համաձայնագրերով։ Հայաստան ուղարկվող թուրքական ապրանքները պաշտոնապես վերադասակարգվում էին որպես առանձին արտահանում՝ Վրաստան մուտք գործելիս։ Նոր համաձայնագրի համաձայն՝ Վրաստանի տարածքով տարանցիկ բեռնափոխադրումներն այլեւս չեն համարվի «վերարտահանում». ապրանքները կպահպանեն իրենց սկզբնական արտահանման կարգավիճակը ամբողջ տարանցման ընթացքում։ Այսպիսով, երկկողմանի ուղիղ առեւտուրը հնարավոր կլինի առանց վրաց միջնորդների ներգրավման եւ առանց փակ ցամաքային սահմանի վերաբացման։
Ճյուղի աղբյուրը նշել է, որ Վրաստանի տարածքով ցամաքային առեւտուրն արդեն հնարավոր է դարձել, բայց ընկերություններին ժամանակ է պետք իրենց գործունեությունը նոր կանոնակարգերին հարմարեցնելու համար։ Նշվել է նաեւ, որ 2022թ․ Թուրքիան եւ Հայաստանը հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված քայլերի շրջանակում մեկնարկել են ուղիղ բեռնափոխադրումներ՝ օդային փոխադրումների միջոցով։
Ըստ Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի՝ Թուրքիայի եւ Հայաստանի միջեւ երկկողմանի առեւտուրը 2024թ․ գերազանցել է 336 միլիոն դոլարը։ Թուրքիայից Հայաստան ներմուծումը կազմել է մոտ 335 միլիոն դոլար, որի մոտ 40 տոկոսը առաքվել է ցամաքային ճանապարհով՝ Վրաստանի միջոցով։ Սա նշանակում է, որ նոր ուղիղ տարանցման համաձայնագիրը հիմնականում օգուտ կբերի թուրք առեւտրականներին։
Թուրքիայից Հայաստան արտահանման հիմնական ծավալներն են մեքենաները եւ մեխանիկական սարքավորումները, երկաթի եւ պողպատի արտադրանքը, այլ արդյունաբերական ապրանքները եւ տեքստիլը։ Չնայած 2025թ․ պաշտոնական տվյալները դեռեւս հրապարակված չեն, Սոյակը գնահատում է, որ առեւտրի ընդհանուր ծավալը կարող է հասնել մոտ 400 միլիոն դոլարի։ Վերարտահանման մեխանիզմի վերացումը, ինչպես կանխատեսվում է, կվերացնի թուրքական ընկերությունների վրա լրացուցիչ 10-15 տոկոս բեռնվածությունը։ Հաղորդվում է, որ հայ առեւտրականները նախկինում տեխնիկական հնարավորություններ ունեին ապրանքները Թուրքիա տեղափոխելու Վրաստանի միջոցով, սակայն թուրքական ցամաքային մաքսային ծառայություններում հայկական ծագում ունեցող ապրանքների վերաբերյալ անորոշությունը բարդացնում էր ընթացակարգերը, երբեմն հանգեցնում էր բեռների կորստի եւ խոչընդոտում էր հայկական արտահանմանը Թուրքիա։
