2011 թվականի Արևելաճապոնական մեծ երկրաշարժից հետո ճապոնացի սեյսմոլոգները զգալի առաջընթաց են գրանցել հզոր ստորգետնյա ցնցումների նախապատրաստման մեխանիզմների ըմբռնման հարցում: Նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ աղետների կանխատեսման բանալին կարող են դառնալ սեյսմիկ ակտիվության փոքր կլաստերները և այսպես կոչված «կրկնվող երկրաշարժերը», որոնք նախկինում համարվում էին աննշան:
Այս մասին հայտնում է ճապոնական The Mainichi թերթը:
Կլաստերները որպես աղետի նախանշաններ
2025 թվականին մասնագետներն ուշադրություն են դարձրել երկրաշարժերի երկու ակտիվ կլաստերների վրա՝ 2011 թվականի ողբերգության էպիկենտրոնից դեպի հյուսիս: Դրանցից մեկը մինչև 6,9 մագնիտուդով ցնցումների խումբն էր Սանրիկուի ափերի մոտ, իսկ երկրորդը՝ 7,5 մագնիտուդով իրադարձությունը Աոմորի պրեֆեկտուրայի ափերի մոտ: Երկու գործընթացներն էլ ուղեկցվել են ավելի թույլ ցնցումների շարքով:
Տոհոկու համալսարանի պրոֆեսոր Ռետ Հինոն բացատրում է, որ նման կլաստերները աստիճանաբար ընդլայնում են ապագա օջախի տարածքը: Նմանատիպ պատկեր դիտվել է նաև 1968, 1994 և 2011 թվականների խոշոր երկրաշարժերից առաջ:
«Մոտ 6 մագնիտուդով երկրաշարժերի կլաստերները աստիճանաբար ընդլայնում են օջախի գոտին, ինչը ի վերջո կարող է հանգեցնել խոշոր իրադարձության», — նշել է պրոֆեսոր Հինոն:
Խզվածքների նոր մոդելը
Երկրաշարժերի բնույթի մասին ժամանակակից պատկերացումները զգալիորեն փոխվել են: Նախկինում գերակշռում էր «ասպերիտների մոդելը»՝ այն գաղափարը, թե խզվածքի վրա կան ֆիքսված «ուժեղ» հատվածներ, որտեղ կուտակվում է լարվածությունը: Այժմ տեկտոնական սալերի սահմանը դիտարկվում է որպես բազմաթիվ նման գոտիներից կազմված բարդ խճանկար: Դրանցից մեկի քայքայումը առաջացնում է չափավոր երկրաշարժ, իսկ մի քանի գոտիների միաժամանակյա խզումը կարող է հանգեցնել 2011-ի մասշտաբի աղետի:
Կարևոր դեր են խաղում նաև սալերի դանդաղ տեղաշարժերը (slow slip events)՝ գրեթե աննկատ շարժումներ, որոնք տարածվում են հզոր ցնցումից առաջ: Ըստ Հինոյի՝ սեյսմիկ ակտիվությունը ընդլայնվում է դանդաղ սահքի գոտուն զուգահեռ. սրանք նույն գործընթացի երկու կողմերն են:
«Կրկնվող երկրաշարժերը» որպես տագնապի ազդանշան
Գիտնականները հատուկ ուշադրություն են դարձնում այսպես կոչված կրկնվող երկրաշարժերին՝ շատ թույլ ցնցումների շարքերին, որոնք տեղի են ունենում խզվածքի միևնույն կետում որոշակի պարբերականությամբ: Տոկիոյի համալսարանի պրոֆեսոր Նաոկի Ուչիդան կարծում է, որ նման միկրոիրադարձությունների հաճախացումը կարող է մատնանշել սալերի շարժման արագացումը և կեղևում լարվածության աճը:
Եթե կրկնվող ցնցումների հաճախականությունը սկսում է աճել, դա կարող է ծառայել որպես նախազգուշացում մոտեցող խոշոր երկրաշարժի մասին:
Կարճ ասած
Ճապոնացի սեյսմոլոգները պարզել են, որ չափավոր երկրաշարժերի կլաստերները և «կրկնվող» թույլ ցնցումների հաճախացումը կարող են ծառայել որպես հզոր երկրաշարժերի նախանշաններ: Նման հաջորդականություններ դիտվել են 1968, 1994 և 2011 թվականների իրադարձություններից առաջ: Նոր մոդելը սալերի սահմանը դիտարկում է որպես լարվածության գոտիների խճանկար, իսկ սալերի դանդաղ տեղաշարժերը և միկրոսեյսմիկությունը՝ որպես էներգիայի կուտակման փոխկապակցված ազդանշաններ: Գիտնականներն աշխատում են իրական ժամանակում այս նշաններին հետևող համակարգի վրա, թեև խոշոր ցնցումների ճշգրիտ կանխատեսումը դեռևս բարդ խնդիր է մնում:
